Założenie fundacji rodzinnej – krok po kroku. Podstawowe informacje

Od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej zainteresowanie tą formą prawną nieustannie i dynamicznie rośnie. Rosnąca liczba rejestracji jednoznacznie pokazuje, że coraz więcej polskich przedsiębiorców postrzega fundację rodzinną jako skuteczny instrument ochrony majątku oraz sprawdzony mechanizm sukcesji międzypokoleniowej.

Mając to na uwadze,  w niniejszym wpisie przedstawiamy w przystępny sposób proces zakładania fundacji rodzinnej. Składa się on z trzech kluczowych etapów:

• Etap założycielki – obejmujący ustalenie składu organów fundacji i zasad jej funkcjonowania,
• Zawiązanie fundacji rodzinnej w organizacji,
• Rejestracja fundacji rodzinnej w sądzie prowadzącym rejestr fundacji rodzinnych.

W dalszej części wpisu omawiamy pokrótce każdy z powyższych etapów.

I. Fundacja Rodzinna – Założenia

Prawidłowe funkcjonowanie fundacji rodzinnej, w szczególności z perspektywy wielopokoleniowej, wymaga uprzedniego przeanalizowania szeregu istotnych zagadnień. Osoby planujące założenie fundacji rodzinnej powinny w swoich rozważaniach uwzględnić w szczególności:

1. długoterminowe plany związane z funkcjonowaniem fundacji rodzinnej,
2. formalne cele, jakie ma realizować fundacja rodzinnej,
3. rodzaj i zakres składników majątkowych, które zostaną wniesione do fundacji rodzinnej,
4. właściwe uregulowanie stosunków majątkowych w ramach fundacji rodzinnej,
5. odpowiednie uwzględnienie stosunków rodzinnych w strukturze fundacji rodzinnej,
6. sposób uregulowania sukcesji międzypokoleniowej,
7. określenie osoby fundatora lub fundatorów fundacji rodzinnej,
8. ustalenie kręgu beneficjentów fundacji rodzinnej,
9. wybór osoby lub osób mających zasiąść w zarządzie fundacji rodzinnej,
10. uregulowanie skutków na wypadek śmierci poszczególnych beneficjentów fundacji rodzinnej.

 Odpowiedź na powyższe kwestie powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w strukturze fundacji rodzinnej. Poniżej wskazujemy jej kluczowe elementy:

1. Nazwa Fundacji Rodzinnej

Nazwa fundacji rodzinnej może być praktycznie dowolna, z tym zastrzeżeniem, że nie może wprowadzać w błąd. Może ona zawierać nazwisko fundatora, jak również być z nim zupełnie niepowiązana. Każdorazowo  nazwa musi jednak zawierać oznaczenie „Fundacja Rodzinna”.

Przed jej wyborem należy zweryfikować dostępność nazwy, tj. upewnić się, że nie jest  używana przez inną fundację rodzinną. Weryfikacji tej dokonuje się w sądzie prowadzącym rejestr fundacji rodzinnych.

2. Siedziba Fundacji Rodzinnej

W akcie założycielskim fundacji rodzinnej należy wskazać jej siedzibę, rozumianą jako nazwę miejscowości, w której fundacja będzie miała swoją siedzibę. Już na etapie planowania fundacji rodzinnej należy wybrać także adres fundacji w mieście stanowiącym jej siedzibę.

Istotnym jest, aby fundator fundacji rodzinnej posiadał tytuł prawny do lokalu stanowiącego siedzibę fundacji. Tytuł ten będzie trzeba wykazać na etapie składania wniosku o nadanie numeru NIP fundacji rodzinnej.

3. Fundusz założycielski

Wszyscy fundatorzy muszą wnieść do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego
o łącznej wartości nie niższej niż 100 000 zł. Dlatego planując założenie fundacji rodzinnej należy zabezpieczyć niezbędne środki.

4. Fundatorzy Fundacji Rodzinnej

Fundator lub fundatorzy to założyciele fundacji rodzinnej, którzy zobowiązani są do wniesienia mienia na fundusz założycielski. Status fundatora wiąże się z określonymi uprawnieniami, które mogą zostać szczegółowo uregulowane w statucie fundacji rodzinnej.

5. Beneficjenci Fundacji Rodzinnej

Beneficjentami fundacji rodzinnej są osoby lub podmioty uprawnione do otrzymywania świadczeń od fundacji rodzinnej, na zasadach określonych w jej statucie. Beneficjentem może być zarówno sam fundator, jak i inne osoby fizyczne (w szczególności, choć nie wyłącznie, małżonek, dzieci, rodzice lub inni członkowie rodziny) oraz organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego.

6. Zgromadzenie Beneficjentów

Zgromadzenie Beneficjentów jest organem fundacji rodzinnej powołanym do podejmowania uchwał w sprawach o kluczowym znaczeniu dla jej funkcjonowania i zarządzania, w tym  m.in. w sprawach dotyczących podziału lub pokrycia wyniku finansowego netto fundacji rodzinnej.

Zgromadzenie beneficjentów tworzą beneficjenci, którym w statucie fundacji rodzinnej przyznano uprawnienie do uczestnictwa w nim.

7. Zarząd Fundacji Rodzinnej

Zarząd fundacji rodzinnej jest organem uprawnionym do jej reprezentowania na zewnątrz, w szczególności wobec osób trzecich. Zarząd może mieć charakter jednoosobowy lub wieloosobowy.

Na etapie rejestracji fundacji rodzinnej koniecznie jest uzyskanie zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego dla wszystkich osób mających wejść w skład Zarządu fundacji rodzinnej.

Po ustaleniu składu ww. organów oraz zasad funkcjonowania fundacji rodzinnej możliwe jest przystąpienie do kolejnego etapu, tj. zawiązania fundacji rodzinnej w organizacji.

8. Rada Nadzorcza

Statut fundacji rodzinnej może przewidywać ustanowienie rady nadzorczej.

Powołanie rady nadzorczej ma charakter fakultatywny, jednak staje się obowiązkowe jeżeli liczba beneficjentów fundacji rodzinnej przekracza dwadzieścia pięć osób.

Zadaniem rady nadzorczej jest pełnienie funkcji nadzorczych w stosunku do zarządu w zakresie przestrzegania prawa i postanowień zawartych w statucie fundacji rodzinnej.

II. Zawiązanie Fundacji Rodzinnej w organizacji

 Założenie fundacji rodzinnej wymaga zachowania formy aktu notarialnego. To właśnie w akcie notarialnym sporządzonym przez notariusza zawarte zostają zarówno akt założycielski, jak i statut fundacji rodzinnej, który pełni rolę podstawowego dokumentu regulującego jej ustrój oraz zasady funkcjonowania.

Oświadczenie fundatora o ustanowieniu fundacji rodzinnej zawarte w akcie notarialnym obejmujące przyjęcie statutu fundacji rodzinnej skutkuje powstaniem fundacji rodzinnej w organizacji. Od momentu zawiązania fundacji rodzinnej w organizacji mogą być do niej wnoszone składniki majątku.

Fundacja rodzinna w organizacji może uzyskać numery identyfikacyjne REGON i NIP, a po dokonaniu wpisu do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR), może dla niej zostać założony rachunek bankowy.

Fundacja rodzinna w organizacji powinna zostać zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia sporządzenia aktu założycielskiego.

III. Rejestracja Fundacji Rodzinnej

Ostatnim etapem procesu jest rejestracja fundacji rodzinnej w sądzie rejestrowym. Niezależnie od adresu siedziby fundacji rodzinnej wszystkie wnioski o jej rejestrację należy kierować do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, który prowadzi rejestr wszystkich fundacji rodzinnych.

Wniosek o rejestrację składany jest wyłącznie w formie pisemnej (tradycyjnej papierowej), na właściwym formularzu. Do wniosku należy dołączyć wymagane załączniki, w tym oświadczenia obejmujące dane osób mających wejść w skład organów fundacji rodzinnej, a także zaświadczenia o niekaralności osób mających wejść w skład Zarządu fundacji rodzinnej.

Aktualnie czas oczekiwania na rejestrację fundacji rodzinnej wynosi od kilku do kilkunastu miesięcy.

Podsumowanie

Pełne wykorzystanie możliwości jakie oferuje fundacja rodzinna, wymaga właściwego zrozumienia przepisów oraz ich świadomego i przemyślanego zastosowania w praktyce. Tylko wówczas fundacja rodzinna może skutecznie realizować cele określone przez fundatora i zapewniać trwałą ochronę majątku oraz sprawną sukcesję międzypokoleniową.

Jeśli rozważasz założenie fundacji rodzinnej lub jej rejestrację, zapraszamy do kontaktu. Oferujemy kompleksowe wsparcie na każdym etapie procesu – od koncepcji i przygotowania dokumentów, po skuteczne przeprowadzenie rejestracji. Zapewniamy zgodność z obowiązującymi przepisami oraz pełne bezpieczeństwo prawne, dobierając rozwiązania najlepiej dopasowane do Twojej indywidualnej sytuacji.

Dr.jur. Norbert Czerniak – prawnik

Orest Ochocki – partner/radca prawny