Prawo unijne zakazuje udzielania wsparcia ze środków publicznych wybranym przedsiębiorstwom lub określonym rodzajom produkcji, jeżeli pomoc ta zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej. Co do zasady, chęć udzielenia pomocy publicznej podlega obowiązkowej notyfikacji Komisji Europejskiej celem weryfikacji zgodności planowanego wsparcia z prawem unijnym.
Jednocześnie uznano, iż pomoc publiczna udzielana przedsiębiorstwu przez państwo w nieznacznym zakresie nie stanowi zagrożenia dla konkurencji na unijnym rynku wewnętrznym. Tego rodzaju wsparcie określane jest jako pomoc „de minimis” i — jako mające ograniczony charakter —zostało wyłączone spod obowiązku notyfikacji Komisji Europejskiej.
Zasady udzielania pomocy „de minimis” są jednak szczegółowo ściśle uregulowane o czym piszemy poniżej.
I. Zasady udzielania pomocy de minimis – wprowadzenie
Zasady udzielania pomocy de minimis reguluje Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (dalej: „Rozporządzenie 2023/2831”).
Zgodnie z art. 3 ust. 2 Rozporządzenia 2023/2831 całkowita kwota pomocy de minimis przyznanej przez jedno państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu nie może przekroczyć 300 000 EUR
w okresie trzech lat.
Za pomoc de minimis może zostać uznana wyłącznie pomoc „przejrzystą”, tj. taka , w przypadku której możliwe jest uprzednie dokładne obliczenie ekwiwalentu dotacji brutto bez konieczności przeprowadzania oceny ryzyka.
Za przejrzystą pomoc de minimis uznaje się:
- dotacje lub dopłaty do oprocentowania
- pożyczki (z uwzględnieniem kryteriów, o których mowa w art. 4 ust. 3 Rozporządzenia 2023/2831)
- Pomoc w formie dokapitalizowania, jeżeli całkowita kwota dokapitalizowania ze środków publicznych nie przekracza pułapu 300 000 EUR
- Pomoc w formie środków finansowania ryzyka przyjmujących postać inwestycji kapitałowych
i quasi-kapitałowych, pod warunkiem, że kapitał przekazany jednemu przedsiębiorstwu nie przekracza pułapu 300 000 EUR - Gwarancje (z uwzględnieniem kryteriów, o których mowa w art. 4 ust. 6 Rozporządzenia 2023/2831)
- inny instrument, o ile określają maksymalny poziom wsparcia zapewniający nieprzekroczenie limitu 300 000 EUR.
W Polsce informacje o udzielonej pomocy de minimis są rejestrowane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dedykowanej, ogólnodostępnej bazie danych: SUDOP – Wyszukiwanie pomocy otrzymanej przez beneficjenta
Baza ta zawiera szczegółowe dane dotyczące pomocy de minimis udzielonej danemu przedsiębiorcy, w tym informację o wartości nominalnej pomocy brutto w polskich złotych, a także wartość pomocy brutto wyrażonej w euro.
II. Definicja jednego przedsiębiorstwa
Dla ustalenia, czy nie doszło do przekroczenia dopuszczalnego limitu pomocy de minimis, kluczowe znaczenie ma prawidłowe rozumienie definicji „jednego przedsiębiorstwa”.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 Rozporządzenia 2023/2831: „”Jedno przedsiębiorstwo”, do celów niniejszego rozporządzenia, oznacza wszystkie jednostki gospodarcze, które pozostają ze sobą w co najmniej jednym z następujących stosunków:
a) jedna jednostka gospodarcza posiada w drugiej jednostce gospodarczej większość praw głosu akcjonariuszy lub wspólników;
b) jedna jednostka gospodarcza ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innej jednostki gospodarczej;
c) jedna jednostka gospodarcza ma prawo wywierać dominujący wpływ na inną jednostkę gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką lub postanowieniami w jej akcie założycielskim lub umowie spółki;
d) jedna jednostka gospodarcza, która jest akcjonariuszem lub wspólnikiem w innej jednostce gospodarczej, samodzielnie kontroluje, zgodnie z porozumieniem z innymi akcjonariuszami lub wspólnikami tej jednostki, większość praw głosu akcjonariuszy lub wspólników tej jednostki.”
Warto przy tym zauważyć, że użyte w polskim tekście Rozporządzenia 2023/2831 sformułowanie „jedna jednostka gospodarcza” wydaje się być wynikiem błędnego tłumaczenia. Analiza innych wersji językowych Rozporządzenia 2023/2831, zwłaszcza tych, w których projektowane jest prawo unijne, jasno wynika, iż pojęciem, które należy poddać interpretacji na gruncie ww. przepisu jest pojęcie „jednego przedsiębiorstwa” (one enterprise – ang. jedno przedsiębiorstwo; ein Unternehmen – niem. jedno przedsiębiorstwo; une entreprise – fr. jedno przedsiębiorstwo).
Pojęcie „przedsiębiorstwa” na gruncie przepisów unijnych należy interpretować autonomicznie,
tj. niezależnie od rozumienia analogicznych pojęć w prawie polskim.
Wskazówek interpretacyjnych dotyczących pojęcia „przedsiębiorstwo” dostarcza pkt 4 preambuły do Rozporządzenia 2023/2831. Zgodnie z jego treścią „Do celów reguł konkurencji określonych w Traktacie przedsiębiorstwem jest każda jednostka, czy to osoba fizyczna czy osoba prawna, wykonująca działalność gospodarczą niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że „podmiot, który, posiadając udziały kontrolne w spółce, skutecznie wykonuje tę kontrolę poprzez bezpośrednie lub pośrednie wywieranie wpływu na zarządzanie nią”, należy uznać za uczestniczący w działalności gospodarczej tej spółki. W związku z tym sam podmiot należy uznać za przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że wszystkie podmioty, które są kontrolowane (prawnie lub de facto) przez ten sam podmiot, należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo.”
Powyższa definicja wskazuje na szerokie rozumienie pojęcia „przedsiębiorstwa”.
Szerokie, autonomiczne rozumienie pojęcia „przedsiębiorstwa” potwierdza Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) w wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. C-222/04 ws. Ministero dell’Economia e delle Finanze v Cassa di Risparmio di Firenze SpA, Fondazione Cassa di Risparmio di San Miniato and Cassa di Risparmio di San Miniato SpA. Zgodnie z pkt 111-112 ww. wyroku: „ […] zwykłe dzierżenie udziałów, nawet kontrolnych, nie wystarczy, aby uznać za gospodarczą, działalność podmiotu, dzierżyciela tych udziałów, jeżeli polega ona jedynie na wykonywaniu praw związanych ze statusem akcjonariusza lub członka oraz ewentualnym pobieraniu dywidend, zwykłych pożytków z prawa własności danego dobra. […] Natomiast podmiot, który posiadając udziały kontrolne w spółce, skutecznie wykonuje tę kontrolę poprzez bezpośrednie lub pośrednie wywieranie wpływu na zarządzanie nią, powinien być uważany za uczestniczący w działalności gospodarczej wykonywanej przez kontrolowane przedsiębiorstwo.”
Powyższy wyrok, choć zapadł na gruncie ówczesnych przepisów, nadal zachowuje swoją aktualność.
Dodatkowych wskazówek interpretacyjnych dostarcza pkt 5 preambuły do Rozporządzenia 2023/2831. Zgodnie z jego treścią — „spośród utrwalonych kryteriów służących określeniu „powiązanych jednostek gospodarczych” w definicji małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) zawartej w zaleceniu Komisji 2003/361/WE i w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 Komisja wybrała te kryteria, które są właściwe do celów niniejszego rozporządzenia [Rozporządzenia 2023/2831]. Biorąc pod uwagę zakres niniejszego rozporządzenia, kryteria te powinny mieć zastosowanie zarówno do MŚP, jak i dużych przedsiębiorstw, oraz powinny zapewniać, aby grupa powiązanych jednostek gospodarczych była traktowana jako jedno przedsiębiorstwo do celów stosowania zasady de minimis.”
W konsekwencji, na gruncie pomocy de minimis aktualność zachowuje również orzecznictwo odnoszące się do definicji MŚP, w szczególności w zakresie konieczności uwzględniania faktycznych, w tym pośrednich powiązań występujących w ramach struktur gospodarczych. Na szczególną uwagę zasługuje wyrok Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie HaTeFo GmbH przeciwko Finanzamt Haldensleben, C-110/13. W pkt 33 i 39 tego orzeczenia Trybunał wskazał, że „w celu uwzględnienia jedynie przedsiębiorstw stanowiących w rzeczywistości samodzielne MŚP należy zbadać strukturę MŚP tworzących grupę gospodarczą, której potencjał przewyższa rzeczywisty potencjał takiego przedsiębiorstwa, oraz należy zapewnić, by definicja MŚP nie była obchodzona z powodów czysto formalnych (…) zalecenia w sprawie MŚP należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwa można uważać za „powiązane” w rozumieniu tego artykułu, jeżeli z analizy nawiązanych między nimi stosunków prawnych i gospodarczych wynika, iż za pośrednictwem jednej osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających łącznie stanowią one jeden podmiot gospodarczy, nawet jeśli formalnie nie pozostają w jednej z relacji, o których mowa w art. 3 ust. 3 akapit pierwszy tego załącznika.”
Podsumowując, pojęcie „jednego przedsiębiorstwa”, który otrzymało pomoc de minimis, należy interpretować szeroko, tj. z uwzględnieniem wszelkich powiązań osobowych, jak
i kapitałowych, pomiędzy podmiotami gospodarczymi korzystającymi z pomocy de minimis.
III. Podsumowanie
Polscy przedsiębiorcy mają możliwość skorzystania z pomocy publicznej w granicach wyznaczonych przez prawo unijne. W przypadku planujących ubiegać się o wsparcie, w szczególności kolejny raz, kluczowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie poziomu już przyznanego wsparcia – z uwzględnieniem szerokiego rozumienia jednego przedsiębiorstwa.
W razie potrzeby przeprowadzenia analizy możliwości ubiegania się o (dalszą) pomoc de minimis przez Państwa firmę, zachęcamy do kontaktu z zespołem naszej Kancelarii.
Dr.jur. Norbert Czerniak – prawnik
Orest Ochocki – partner/radca prawny
0 Komentarzy