Przesłuchanie w Urzędzie Skarbowym – wyrok dla przedsiębiorcy czy szansa na wykazanie swojej niewinności?

Przesłuchanie w urzędzie skarbowym dla wielu osób wiąże się ze stresem, niepewnością i dyskomfortem. Samo wezwanie do urzędu bywa odbierane jako najczarniejszy scenariusz, którego każdy chciałby uniknąć. Paradoksalnie właśnie to napięcie sprawia,  że przedsiębiorcy ignorują właściwe przygotowanie do przesłuchania, które w wielu przypadkach okazuje się kluczowe dla dalszego przebiegu sprawy.

Warto pamiętać, że przesłuchanie jest formalną czynnością dowodową, prowadzoną w ramach postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, celno-skarbowej lub postępowania karnego skarbowego. Jego celem jest wyjaśnienie okoliczności istotnych dla sprawy. Każde słowo wypowiedziane podczas przesłuchania może mieć znaczenie dla dalszego toku postępowania, dlatego warto wiedzieć, jak się przygotować i jak zachować w trakcie rozmowy z organem podatkowym.

W tym artykule przedstawimy praktyczne wskazówki, omawiamy najczęstsze błędy popełniane przez podatników oraz podpowiadamy jak ich uniknąć. Wyjaśniamy, jakie prawa i obowiązki przysługują osobie przesłuchiwanej, jak odpowiadać na pytania oraz na co zwrócić uwagę przy weryfikacji protokołu. Dzięki temu możesz ograniczyć ryzyko nieporozumień i z większym spokojem przejść przez wymagającą procedurę.

 I. Kluczowe zasady postępowania w przypadku otrzymania wezwania:

1. W pierwszej kolejności zachowaj spokój – otrzymanie wezwania nie oznacza automatycznie postawienia zarzutów ani podejrzenia popełnienia czynu zabronionego (chyba, że wynika to wprost z otrzymanego wezwania). W wielu przypadkach organy w ramach postępowania umożliwia podatnikowi przedstawienie wyjaśnień, przyczyn określonego stanu faktycznego lub złożenie zeznań (co jest uzależnione od statusu podatnika w sprawie oraz charakteru wezwania). Skorzystanie z tej możliwości może mieć istotny wpływ na dalszy tok postępowania, a nawet na treść przyszłego rozstrzygnięcia.

2. Zrozum cel i kontekst przesłuchania – przesłuchanie w urzędzie skarbowym jest czynnością dowodową, której celem jest zebranie informacji w ramach postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, celno-skarbowej lub postępowania karnego skarbowego. Każde złożone oświadczenie może zostać wykorzystane w dalszym toku sprawy – zarówno na korzyść, jak i niekorzyść osoby przesłuchiwanej. Dlatego należy traktować tę czynność z pełną powagą i świadomością jej skutków prawnych.

3. Przygotuj się wcześniej – dobre przygotowanie minimalizuje ryzyko błędów. Przed przesłuchaniem uporządkuj dokumenty związane ze sprawą (deklaracje, faktury, umowy), zapoznaj się z zakresem kontroli/ wezwania i ustal, jakie kwestie mogą być przedmiotem pytań.

4. Rozważ wsparcie pełnomocnika – Konsultacja z doradcą podatkowym lub prawnikiem pozwala uporządkować stanowisko, ocenić ryzyka i przygotować strategię odpowiedzi. Profesjonalny pełnomocnik może wskazać kluczowe informacje, na które należy zwrócić uwagę lub wyjaśni wątpliwości. W poważniejszych przypadkach pomoże on w ustaleniu taktyki procesowej. Zaznaczyć należy, że pełnomocnik może uczestniczyć w przesłuchaniu, przy czym jego uprawnienia uzależnione będą od charakteru takiego przesłuchania (czy podatnik przesłuchiwany jest w charakterze podejrzanego, strony czy świadka).

5. Znaj swoje prawa, ale również obowiązki – osoba przesłuchiwana ma prawo do ustanowienia pełnomocnika, który może uczestniczyć w czynności i wspierać w zakresie formalnym. Często jego obecność ułatwia prowadzenie czynności jak również na bieżąco będzie on czuwał nad przebiegiem przesłuchania.

Ponadto osoba przesłuchiwana (zarówno w charakterze podejrzanego, jak i świadka) ma prawo do odmowy odpowiedzi na pytania, które mogłyby narazić ją lub osoby najbliższe na odpowiedzialność karną lub karnoskarbową.

Głównym obowiązkiem jest natomiast obowiązkowe stawiennictwo w urzędzie zgodnie z wezwaniem oraz udzielanie prawdziwych informacji w granicach prawa. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może skutkować nałożeniem na podatnika kar porządkowej (grzywny do 3800 złotych)  lub przymusowym doprowadzeniem na przesłuchanie przez uprawnione organy.

6. Odpowiadaj jasno i precyzyjnie na pytania – udzielaj odpowiedzi zgodnych z faktami, konkretnych i rzeczowych. Unikaj spekulacji, domysłów lub stwierdzeń pozostawiających pole do domniemania. W razie potrzeby możesz poprosić o przerwę w celu konsultacji z pełnomocnikiem.

7. Dokładnie zweryfikuj protokół – po zakończeniu przesłuchania dokładnie przeczytaj protokół przed jego podpisaniem. Zgłoś wszelkie uwagi, sprostowania lub uzupełnienia. Pamiętaj, że protokół umieszczony jest w aktach i stanowi dowód więc każde przeinaczenie lub nieprawidłowość działa na twoją niekorzyść.

8. Zachowaj spokój i kulturę – choć przesłuchanie może być stresują, warto zachować opanowanie i profesjonalne podejście. Pracownicy organu wykonują swoje obowiązki służbowe. Dlatego pomimo napiętej atmosfery zachowajmy kulturę, nie podnośmy głosu i pamiętajmy, że pracownicy organu są również ludźmi i mogą się pomylić. Powyższe pozwoli zmniejszyć stres oraz sprawi, że czynności pójdą sprawnie i bez nadmiernego przedłużania.

II. Najczęstsze błędy podczas przesłuchania – ryzyka, orzecznictwo, jak ich uniknąć

Udział w przesłuchaniu to nie tylko stres, ale również realne ryzyko popełnienia błędów, które mogą mieć  poważne konsekwencje prawne, włącznie z odpowiedzialnością karną skarbową.

Poniżej przedstawiamy przykładowe najczęstsze pułapki jakie można popełnić w ramach przesłuchania wraz ich skutkami oraz wskazówkami, jak ich uniknąć:

1. Składanie fałszywych zeznań – złożenie nieprawdziwych zeznań może skutkować  odpowiedzialnością karną (przepis art. 233 kodeksu karnego), oraz utratą wiarygodności w oczach organu. Warto pamiętać, że w określonych sytuacjach można odmówić odpowiedzi na pytanie lub składania zeznań. Jeżeli nie pamiętasz dokładnie zdarzenie i jego okoliczności –– powiedz to wprost. Lepiej wskazać na niepamięć lub upływ czasu niż skłamać, pomylić się i wprowadzić w błąd organ, co będzie powodowało dodatkowe pytania.

2. Niestawiennictwo na wezwanie – brak stawiennictwa bez usprawiedliwienia może skutkować kara porządkowa do 3800 zł, a także negatywną oceną postawy podatnika. Jeśli z jakiego powodu nie możesz stawić się we wskazanym terminie – poinformuj organ. Intencją urzędu jest bowiem uzyskanie zeznań i doprecyzowanie stanu faktycznego a nie karanie podatnika, możliwe, że uda się dokonać zmiany godziny albo przełożyć czynności.

3. Chaotyczne lub niespójne zeznania – odpowiadanie „z głowy”, bez uporządkowania faktów, często prowadzi do sprzeczności z dokumentami. Nie bójmy się pytać o doprecyzowanie pytania w przypadku, gdy coś jest niejasne. Jeśli czegoś nie wiemy lepiej to oświadczyć lub wskazać np. na upływ czasu. Organ na podstawie złożonych zeznań bada i weryfikuje również wiarygodność podatnika – co może być istotne w przypadku wydania decyzji przez organ co do dalszego toku postępowania.

4. Podpisanie protokołu bez weryfikacji – protokół z przesłuchania jest dowodem w sprawie, podobnie jak faktura, dowód wydania czy deklaracja i jako taki podlega mocy dowodowej i włączeniu do akt. Podpisanie go bez sprawdzenia może utrwalić błędne ustalenia. Sprawdź czy nie ma pomyłek, przeinaczeń lub luk w zeznaniach. Pamiętaj, że do momentu podpisania zawsze możesz uzupełnić lub zmienić a także sprostować swoje wypowiedzi.

Każdego z powyższych błędów można uniknąć lub ograniczyć jego skutki. Kluczową rolę odgrywa tu odpowiednie przygotowanie oraz – w wielu przypadkach – wsparcie pełnomocnika, który dopasuje strategię obrony/ składania zeznań do stanu faktycznego i zakresu wezwania organu:

III. Checklista przed przesłuchaniem w urzędzie skarbowym – czy jestem przygotowany

Należy pamiętać, że nigdy nie da się przygotować w 100 % na przesłuchanie. Organ bowiem nie udostępni wezwanej osobie pytań przed przesłuchaniem. Ponadto nie możesz przewidzieć zawczasu wszystkich okoliczności i związanych z nimi pytań jakie ujawnią się w trakcie przesłuchania.

Jednakże dobre przygotowanie zwiększa szanse na pozytywne zakończenie sprawy lub przeprowadzenie czynności w sposób najmniej uciążliwy dla podatnika. Przed pójściem do urzędu, warto zweryfikować następujące punkty:

1. Sprawdź treść wezwania – termin, miejsce, charakter przesłuchania.

2. Terminy i komunikacja – informuj organ o przeszkodach, problemie ze stawiennictwem, chorobie, pobicie w szpitalu lub innych nieplanowanych okolicznościach jakie zaszły w dniu stawiennictwa

3. Przygotuj dokumenty – deklaracje, faktury, umowy, kopie (jeśli organ o nie prosi lub mogą one poprzeć twoje stanowisko), ale pamiętaj, że w takim przypadku stanowiły będą dowód w sprawie.

4. Przygotowanie merytoryczne – zapisz oś czasu zdarzeń / horyzont czasowy, warto również wypisać najważniejsze kwestie związane z przedmiotem sprawy, przypomnieć sobie jego przebieg itp.

5. W trakcie przesłuchania – odpowiadaj precyzyjnie, bez spekulacji, unikaj prawdopodobieństw i domysłów, nie unikaj pytań i próśb o przeformułowanie lub doprecyzowanie pytania;

6. Protokół – czytaj uważnie, zgłaszaj zastrzeżenia.

Podsumowanie

Przesłuchanie w urzędzie skarbowym jest dla wielu podatników sytuacją stresującą, jednak nie należy jej traktować wyłącznie jako zagrożenia. To formalna procedura dowodowa, która przy odpowiednim przygotowaniu może stać się okazją do przedstawienia swojego stanowiska i wyjaśnienia okoliczności sprawy. Kluczowe jest zachowanie spokoju, świadomość praw i obowiązków oraz rzetelne przygotowanie dokumentów.

Ignorowanie wezwania lub chaotyczne podejście do przesłuchania może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym odpowiedzialności karnej skarbowej czy utraty wiarygodności w ocenie organu. Z drugiej strony, profesjonalne podejście, korzystanie z pomocy pełnomocnika, precyzyjne odpowiedzi i weryfikacja protokołu znacząco zmniejszają ryzyko błędów.

Przesłuchanie nie jest wyrokiem. Może być szansą na obronę swoich interesów i uniknięcie nieporozumień, pod warunkiem, że potraktujesz je poważnie i odpowiednio się przygotujesz.

Jeśli otrzymałeś wezwanie w charakterze świadka do Urzędu Skarbowego w związku z prowadzoną kontrolą podatkową lub organ wszczął kontrolę podatkową wobec Twojej działalności gospodarczej lub spółki, zapraszamy do kontaktu. Oferujemy wsparcie na każdym etapie procesu – od przygotowania dokumentów i strategii działania, przez udział w czynnościach i przesłuchaniach, po kompleksową obsługę w toku postępowania podatkowego. Pomagamy dobrać rozwiązania dopasowane do Twojej sytuacji, zapewniając zgodność z przepisami i bezpieczeństwo prawne.

Orest Ochocki – partner/radca prawny

Jakub Marmurowicz – aplikant radcowski