PPWR – nowe obowiązki i nowe problemy przedsiębiorców

Od 12 sierpnia 2026 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia dyrektywy 94/62/WE (dalej: „PPWR”). Pomimo licznych apeli przedstawicieli różnych branż o przesunięcie tego terminu, Komisja Europejska utrzymała tę datę.

Zgodnie z art. 2 PPWR regulacja dotyczy wszystkich opakowań i odpadów opakowaniowych, niezależnie od materiału, z którego wykonano opakowania, oraz sektora, w którym są one stosowane. Przepisy obejmują zarówno opakowania przemysłowe, transportowe i zbiorcze, jak i te wykorzystywane w handlu detalicznym, usługach, e-commerce czy gospodarstwach domowych.

W wyniku tej regulacji opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, a stało się samo produktem regulowanym, który musi mieć dokumentację, deklarację zgodności oraz może zostać wycofany z runku.

Role w łańcuchu dostaw według PPWR

Ważne jest, aby każdy podmiot zobowiązany do stosowania przepisów PPWR wiedział, jaką rolę pełni w łańcuchu dostaw. Jeden podmiot może pełnić więcej niż jedną rolę, na przykład być jednocześnie wytwórcą i producentem. Wszystkie wymienione niżej podmioty mają tożsamy obowiązek – na żądanie organu muszą wskazać, od kogo otrzymały opakowanie i komu je przekazały. Informacje te należy przechowywać przez 5 lat w przypadku opakowań jednorazowych oraz przez 10 lat w przypadku opakowań wielokrotnego użytku.

Wytwórca

To podmiot, który fizycznie wytwarza opakowanie, ale nie tylko. Jest nim też każdy podmiot, który zleca jego wytworzenie pod własną marką lub znakiem towarowym, nawet jeśli na opakowaniu widnieje także cudzy znak. Ponadto zgodnie z art. 21 PPWR za wytwórcę uznaje się importera lub dystrybutora, który wprowadza opakowanie do obrotu pod własną marką albo modyfikuje je w sposób mogący wpłynąć na jego zgodność z przepisami.

Wyjątkiem jest mikroprzedsiębiorca, jeżeli zleca wytworzenie opakowania pod własną marką, a dostawca opakowania ma siedzibę w tym samym państwie członkowskim, za wytwórcę uznaje się dostawcę.

Producent

Producentem może być zarówno wytwórca, importer lub dystrybutor, który jako pierwszy udostępnia opakowanie lub zapakowany produkt na terytorium danego państwa członkowskiego, niezależnie od sposobu sprzedaży, także na odległość. W związku z tym za producenta można również uznać podmiot, który wysyła produkty na rynek innego kraju członkowskiego i sam nie jest ich użytkownikiem końcowym. Na producencie spoczywają obowiązki w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), w tym obowiązki rejestracyjne i sprawozdawcze.

 Dostawca

To podmiot, który dostarcza wytwórcy opakowania lub materiały opakowaniowe. Jest zobowiązany przekazać wytwórcy, w zrozumiałej dla niego formie,  wszystkie informacje i dokumenty potrzebne do wykazania zgodności opakowania z przepisami.

Importer

To podmiot z siedzibą w UE, który wprowadza do obrotu opakowanie pochodzące z państwa trzeciego, czyli spoza Unii Europejskiej (np. z Chin czy Turcji). Przed wprowadzeniem opakowania ma obowiązek sprawdzić, czy została przeprowadzona ocena zgodności, czy opakowanie jest właściwie oznakowane i czy ma wymagane dokumenty. Umieszcza też na opakowaniu (lub w formie cyfrowej) własne dane kontaktowe i przechowuje dokumentację.

Dystrybutor i dystrybutor końcowy

To każdy podmiot w łańcuchu dostaw, inny niż wytwórca lub importer, który udostępnia opakowania na rynku. Ma obowiązek działać z należytą starannością, w tym sprawdzić czy producent jest zarejestrowany, a opakowanie właściwie oznakowane. Jeśli podejrzewa, że opakowanie jest niezgodne z przepisami, powinien wstrzymać jego sprzedaż.

Dystrybutorem końcowym jest podmiot, który dostarcza produkty w opakowaniach bezpośrednio użytkownikowi końcowemu, również w systemie ponownego użycia lub ponownego napełniania. To dystrybutor końcowy będzie zobowiązany do realizacji celów w zakresie ponownego użycia opakowań. Od 2030 r. sklepy o powierzchni powyżej 400 m² powinny dążyć do przeznaczenia 10% tej powierzchni sprzedażowej na punkty ponownego napełniania.

Dostawca usług realizacji zamówień

To podmiot, który świadczy usługi takie jak magazynowanie, pakowanie, adresowanie czy wysyłka. Usługi te  mają szczególnie znaczenie w sektorze e-commerce. Dostawca ma obowiązek świadczyć je w taki sposób, aby nie wpływały one negatywnie na zgodność opakowań z wymogami PPWR.

Powyższy katalog adresatów norm PPWR okazuje się szeroki. Wszystkich ich łączy tożsamy obowiązek –wskazania podmiotu, od którego opakowanie pochodzi, jak i podmiotu, któremu dane opakowanie zostało przekazane.

Co obowiązuje już dzisiaj?

Najwięcej obowiązków stoi dzisiaj przed wytwórcą, który przed wprowadzeniem opakowania do obrotu zobowiązany jest:

• przeprowadzić ocenę zgodności oraz sporządzić dokumentację techniczną,
• wystawić deklarację zgodności UE według wzoru z załącznika VIII do PPWR,
• oznaczyć opakowanie numerem typu, partii lub serii,
• podać swoje dane kontaktowe na opakowaniu lub udostępnić je za pomocą kodu QR.

Od 12 sierpnia 2026 r. obowiązują również wymogi dotyczące składu opakowań. Suma stężeń ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego w opakowaniu nie może przekraczać 100 mg/kg.

Nie można również wprowadzać do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, w których stężenie PFAS, czyli tzw. „wiecznych chemikaliów”, przekracza limity określone w rozporządzeniu. W tym przypadku nie przewidziano okresu przejściowego. Spełnienie tego obowiązku będzie należało wykazać w dokumentacji technicznej opakowania, np. popartej wynikami badań i oświadczeniami dostawców.

Warto mieć na uwadze, że już same uchybienia formalne, tj. brak deklaracji zgodności czy niekompletna dokumentacja techniczna, mogą prowadzić do wycofania opakowania z rynku.

Dalsze obowiązki

• 12 lutego 2027 r. – lokale gastronomiczne będą miały obowiązek umożliwić klientom zakup napojów i jedzenia na wynos do własnych pojemników, bez podwyższania ceny czy pogarszania warunków sprzedaży,
• 12 lutego 2028 r. – lokale gastronomiczne będą musiały oferować napoje i jedzenie na wynos w opakowaniach wielokrotnego użytku, a podmioty napełniające opakowania handlowe będą musiały ograniczyć w nich pustą przestrzeń do minimum,
• 12 sierpnia 2028 r. (lub później) – na opakowaniach będzie należało umieszczać zharmonizowane etykiety ze składem materiałowym oraz piktogramami,
• 1 stycznia 2030 r. – opakowania wprowadzane do obrotu będą musiały być zdatne do recyklingu a ich masa i objętość będą musiały być ograniczone do minimum. Opakowania z tworzyw sztucznych będą musiały zawierać określoną minimalną zawartość recyklatu. Zacznie również obowiązywać zakaz stosowania wybranych formatów opakowań oraz limit 50% pustej przestrzeni w opakowaniach zbiorczych, transportowych i opakowaniach dla e-commerce. Podmioty stosujące opakowania transportowe oraz dystrybutorzy końcowi będą musieli realizować cele w zakresie ponownego użycia, a lokale gastronomiczne powinny natomiast dążyć do tego, by co najmniej 10% sprzedaży na wynos odbywało się w opakowaniach wielokrotnego użytku.

Część z powyższych terminów może zostać przesunięta, jeżeli Komisja Europejska opóźni się z przyjęciem aktów wykonawczych. Wtedy dany obowiązek zacznie obowiązywać po upływie określonego czasu od wejścia w życie odpowiedniego aktu.

PPWR a greenwashing

PPWR wprowadza również ograniczenia mające przeciwdziałać greenwashingowi, czyli wprowadzającemu w błąd przedstawianiu produktów, usług lub samych przedsiębiorców jako przyjaznych dla środowiska. Twierdzenia o ekologiczności opakowania można stosować jedynie wtedy, gdy jego właściwości wykraczają poza minimalne wymagania PPWR. W związku z tym, jeżeli podmiot spełnia jedynie minimalne wymagania PPWR, nie jest uprawniony do stosowania wobec swoich opakowań „eko” haseł. Jednocześnie, musi jednoznacznie wskazać, czy takie twierdzenie dotyczy całego opakowania, jego części, czy wszystkich opakowań danego podmiotu.

Rejestr oraz rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP)

Obowiązkiem producenta nie jest tylko odpowiedzialność za prawidłowe wprowadzenie opakowania na rynek, ale również odpowiedzialność za odpad, który z takiego opakowania powstanie. Producent zobowiązany jest zarejestrować się w rejestrze producentów opakowań w każdym państwie członkowskim, w którym udostępnia opakowania. Do czasu uruchomienia docelowego rejestru w Polsce taką rolę pełni BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami). Za pośrednictwem BDO składa się również sprawozdania. Jeżeli podmiot zdecyduje się realizować obowiązki ROP samodzielnie, a nie przez organizację odpowiedzialności producenta, będzie musiał uzyskać zezwolenie oraz ustanowić zabezpieczenie finansowe na wypadek niewypłacalności.

Sankcje za naruszenie PPWR

Samo PPWR nie określa wysokości kar. To państwa członkowskie zostały zobowiązane do ustanowienia skutecznych, proporcjonalnych oraz odstraszających sankcji oraz zgłoszenia ich do Komisji Europejskiej do 12 lutego 2027 r. W Polsce procedowany jest projekt ustawy o opakowania i odpadach opakowaniowych. W projekcie przewidziane są kary sięgające nawet 2 mln zł, m.in. za wprowadzenie do obrotu opakowań bez wymaganej dokumentacji technicznej.

Brak krajowego katalogu kar nie oznacza jednak braku konsekwencji. Już dziś organy nadzoru rynku mogą żądać dokumentacji, nakazać usunięcie niezgodności, zakazać udostępniania opakowania na rynku albo nakazać jego wycofanie lub odzyskanie, a towar z państw trzecich może zostać zatrzymany na granicy.