Rosnąca skala naruszeń własności intelektualnej w sprzedaży internetowej
Rozwój e-commerce otworzył przed przedsiębiorcami nowe możliwości docierania do klientów, ale równocześnie zwiększył ryzyko naruszeń praw związanych z własnością intelektualną. W praktyce firmy coraz częściej mierzą się z bezprawnym wykorzystywaniem elementów identyfikujących ich działalność, takich jak nazwy i logotypy marek, zdjęcia produktów, materiały promocyjne, opisy ofert czy projekty graficzne stworzone na potrzeby prowadzonego biznesu.
Tego rodzaju działania mogą wprowadzać klientów w błąd co do pochodzenia towarów lub usług, osłabiać pozycję rynkową właściciela praw oraz pozwalać konkurentom na korzystanie z efektów pracy i inwestycji poniesionych przez uprawnionego bez jego zgody.
Naruszenie praw do znaku towarowego – kiedy dochodzi do bezprawnego wykorzystania marki?
Znak towarowy jest jednym z najważniejszych aktywów przedsiębiorstwa, ponieważ pozwala odróżnić towary lub usługi danego podmiotu od oferty konkurencji. Może przyjmować różne formy, w tym nazwę marki, logo, slogan reklamowy, oznaczenie słowne, graficzne lub słowno-graficzne. Rejestracja znaku towarowego zapewnia jego właścicielowi prawo wyłączne do korzystania z oznaczenia w obrocie gospodarczym w odniesieniu towarów lub usług objętych ochroną. Oznacza to, że żaden inny podmiot nie może posługiwać się takim oznaczeniem bez zgody uprawnionego.
Do naruszenia prawa do znaku towarowego może dojść przede wszystkim wtedy, gdy podmiot trzeci bez zgody uprawnionego używa w działalności gospodarczej oznaczenia identycznego ze znakiem lub podobnego do niego. W środowisku internetowym naruszenia najczęściej polegają na nieuprawnionym wykorzystywaniu nazw marek, logotypów oraz innych ochronionych oznaczeń wykorzystywanych w sklepach internetowych, na platformach marketplace, w mediach społecznościowych i materiałach promocyjnych. Takie działania mogą sugerować istnienie współpracy handlowej, autoryzacji lub innego związku pomiędzy podmiotami, mimo że w rzeczywistości taki stosunek nie istnieje.
Jakie roszczenia przysługują właścicielowi znaku towarowego?
Przedsiębiorca, którego prawa do zarejestrowanego znaku towarowego zostały naruszone, nie jest pozbawiony środków ochrony prawnej. Przepisy Prawa własności przemysłowej przewidują szereg roszczeń, które mogą zostać skierowane przeciwko podmiotowi bezprawnie wykorzystującemu chronione oznaczenie (przepis art. 296 Prawa własności przemysłowej). Zakres dochodzonych roszczeń powinien być każdorazowo dostosowany do charakteru naruszenia, jego skali oraz skutków gospodarczych, jakie wywołało ono dla właściciela znaku.
Podstawowym uprawnieniem jest żądanie zaprzestania naruszeń. W praktyce oznacza to możliwość domagania się natychmiastowego zaprzestania wykorzystywania oznaczenia identycznego z chronionym znakiem towarowym lub podobnego do niego, w tym usunięcia go z kanałów komunikacji, takich jak strony internetowe czy platformy sprzedażowe. Celem tego roszczenia jest przede wszystkim powstrzymanie dalszego bezprawnego korzystania z cudzego prawa.
Właściciel znaku może również żądać usunięcia skutków naruszenia. W zależności od okoliczności sprawy może to obejmować wycofanie z obrotu materiałów oznaczonych naruszającym oznaczeniem, usunięcie reklam lub zniszczenie materiałów promocyjnych.
Istotnym instrumentem ochrony jest także możliwość dochodzenia odszkodowania za poniesioną szkodę. Jeżeli w wyniku naruszenia właściciel znaku poniósł straty finansowe, np. utracił klientów, część rynku lub doznał uszczerbku w zakresie wartości swojej marki, może dochodzić naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Alternatywnym sposobem określenia wysokości roszczenia jest żądanie zapłaty kwoty odpowiadającej wynagrodzeniu, jakie naruszający musiałby uiścić, gdyby legalnie uzyskał licencję na korzystanie ze znaku towarowego. Takie rozwiązanie pozwala na ustalenie wysokości roszczenia w oparciu o rynkową wartość prawa ochronnego do znaku.
Niezależnie od powyższego właściciel znaku może domagać się wydania korzyści bezpodstawnie uzyskanych przez naruszającego wskutek bezprawnego wykorzystywania chronionego oznaczenia. W celu ustalenia skali naruszenia oraz wysokości dochodzonych roszczeń uprawniony może również żądać udzielenia informacji i przedstawienia dokumentów dotyczących m.in. okresu korzystania ze znaku, wielkości sprzedaży, kanałów dystrybucji czy osiągniętych przychodów. Uzyskanie takich danych często stanowi kluczowy element pozwalający na prawidłowe oszacowanie wysokości szkody i korzyści osiągniętych przez naruszającego.
W określonych przypadkach można nadto żądać złożenia i opublikowania odpowiedniego oświadczenia. Tego rodzaju środek ma szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy naruszenie mogło wprowadzać klientów w błąd lub negatywnie wpływać na reputację właściciela znaku. Publikacja oświadczenia może służyć zarówno usunięciu skutków naruszenia, jak i przywróceniu właściwego postrzegania marki przez uczestników rynku.
Naruszenie praw autorskich do materiałów marketingowych i reklamowych
Ochrona własności intelektualnej przedsiębiorstwa nie ogranicza się wyłącznie do znaków towarowych. Równie istotne są prawa autorskie do materiałów wykorzystywanych w działalności marketingowej i reklamowej, takich jak grafiki, zdjęcia, filmy, treści publikowane w mediach społecznościowych czy inne materiały promocyjne. Sam fakt udostępnienia materiału w Internecie nie oznacza możliwości jego swobodnego wykorzystywania przez innych przedsiębiorców.
W przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych uprawniony może skorzystać z roszczeń przewidzianych w przepisie art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Obejmują one w szczególności żądanie zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, naprawienia wyrządzonej szkody oraz wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści. Odszkodowanie może być dochodzone zarówno na zasadach ogólnych, jak również poprzez żądanie zapłaty kwoty odpowiadającej wynagrodzeniu, jakie byłoby należne za legalne korzystanie z utworu na podstawie zgody uprawnionego. Dodatkowo sąd może zobowiązać naruszającego do podania do publicznej wiadomości informacji o wydanym orzeczeniu lub treści odpowiedniego oświadczenia.
Czy opisy produktów podlegają ochronie prawnoautorskiej?
W praktyce przedsiębiorcy często spotykają się z kopiowaniem opisów produktów przez konkurencję i zastanawiają się, czy takie działania może stanowić naruszenie prawa autorskiego. Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, ponieważ ochrona prawnoautorska nie obejmuje wszystkich treści publikowanych w ofertach produktów. Kluczowe znaczenie mają charakter danego opisu oraz stopień jego oryginalności.
Zgodnie z przepisami prawa autorskiego ochronie podlegają wyłącznie utwory, czyli przejawy działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Sam fakt stworzenia opisu produktu nie przesądza jeszcze o objęciu go ochroną. Aby dany tekst został uznany za utwór, musi zawierać elementy kreatywne, odzwierciedlać indywidualne decyzje autora oraz wykraczać poza zwykłe przekazywanie informacji o produkcie.
Z tego względu parametry techniczne, specyfikacje, dane dotyczące wymiarów, materiałów czy funkcjonalności produktu co do zasady nie korzystają z ochrony prawa autorskiego. Podobnie oceniane są standardowe opisy handlowe, schematyczne prezentacje cech towaru oraz powtarzalne sformułowania powszechnie stosowane w danej branży. Tego rodzaju treści mają przede wszystkim charakter informacyjny i nie wykazują dostatecznego poziomu twórczości uzasadniającego objęcie ich ochroną prawnoautorską.
Ochrona materiałów wizualnych w praktyce
W przypadku stwierdzenia naruszenia szczególnego znaczenia nabiera możliwość wykazania autorstwa oraz posiadania praw do danego materiału. Dowodami potwierdzającymi te okoliczności mogą być m.in. pliki źródłowe, umowy z fotografami, grafikami lub agencjami marketingowymi. W praktyce pomocne mogą być również archiwalne wersje stron internetowych czy zrzuty ekranu.
Równie istotne jest właściwe udokumentowanie samego naruszenia jeszcze przed podjęciem działań prawnych. W pierwszej kolejności warto zabezpieczyć screen ekranu z kanałami komunikacji zawierających bezprawnie wykorzystywane materiały. Należy przy tym zadbać o utrwalenie daty oraz adresu strony internetowej, na której doszło do naruszenia. W bardziej skomplikowanych przypadkach zasadne może być również sporządzenie protokołu przez notariusza.
Starannie zgromadzona dokumentacja może mieć kluczowe znaczenie zarówno na etapie kierowania wezwania do zaprzestania naruszeń, jak i w ewentualnym postępowaniu sądowym. Im wcześniej właściciel zabezpieczy dowody potwierdzające naruszenie oraz swoje prawa do materiałów, tym większa będzie skuteczność późniejszych działań zmierzających do ochrony jego interesów i dochodzenia przysługujących roszczeń.
Wezwanie do zaprzestania naruszeń jako pierwszy krok
W przypadku stwierdzenia naruszenia praw własności intelektualnej przedsiębiorcy nie zawsze muszą od razu kierować sprawy do sądu. Pierwszym krokiem powinno być wystosowanie wezwania do zaprzestania naruszeń, w którym uprawniony wskazuje zakres naruszeń, podstawę swoich roszczeń oraz oczekiwane działania zmierzające do usunięcia skutków bezprawnych działań. W wielu przypadkach już na tym etapie możliwe jest zakończenie sporu bez angażowania sądu.
W praktyce przedsiębiorcy najczęściej dochodzą łącznie kilku roszczeń, żądając jednocześnie usunięcia naruszeń, przekazania osiągniętych korzyści oraz zapłaty wynagrodzenia odpowiadającego opłacie licencyjnej lub innego wynagrodzenia za korzystanie z praw intelektualnych bez wymaganej zgody.
Treść wezwania powinna być dostosowana do rodzaju naruszonego prawa. W przypadku znaków towarowych kluczowe jest wykazanie prawa ochronnego do znaku oraz sposobu jego bezprawnego wykorzystania. Natomiast w przypadku naruszenia praw autorskich konieczne jest wskazanie, że dany materiał stanowi utwór chroniony prawem autorskim oraz został wykorzystany bez zgody uprawnionego.
Zabezpieczenie roszczeń, czyli ochrona jeszcze przed rozstrzygnięciem sporu
Skierowanie sprawy do sądu nie zawsze wystarcza, aby szybko powstrzymać podmiot odpowiedzialny za naruszenia. Postępowania dotyczące własności intelektualnej potrafią trwać wiele miesięcy, a niekiedy lat, podczas gdy bezprawne korzystanie z cudzej marki, zdjęć czy materiałów promocyjnych może w tym czasie realnie pogłębiać straty uprawnionego i osłabiać jego pozycję rynkową. Narzędziem pozwalającym uzyskać ochronę jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy, jest wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczeń.
Zabezpieczenie polega na tymczasowym uregulowaniu sytuacji stron na czas trwania postępowania. W sporach dotyczących znaków towarowych lub prawa autorskie sąd może w szczególności zakazać dalszego posługiwania się spornym oznaczeniem, wprowadzania do obrotu towarów nim opatrzonych lub prowadzenia kwestionowanych działań reklamowych, a także zarządzić zajęcie towarów noszącyche bezprawne oznaczenie. Uzyskanie takiego postanowienia pozwala powstrzymać dalsze naruszenia niemal natychmiast, bez oczekiwania na zakończenie procesu.
Z perspektywy przedsiębiorcy istotne jest, że wniosek o zabezpieczenie można złożyć jeszcze przed wytoczeniem powództwa. Po udzieleniu zabezpieczenia sąd wyznacza wówczas termin na wniesienie pozwu, a jego bezskuteczny upływ powoduje upadek zabezpieczenia (art. 733 i art. 744 Kodeksu postępowania cywilnego). Podstawą udzielenia ochrony jest uprawdopodobnienie roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia Oznacza to, że na tym etapie nie trzeba jeszcze w pełni udowodnić naruszenia, lecz jedynie wykazać, że twierdzenia uprawnionego są wiarygodne (art. 730¹ Kodeksu postępowania cywilnego).
Reguły te uległy istotnej zmianie z dniem 1 lipca 2023 r. Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego wprowadziła w sprawach własności intelektualnej trzy rozwiązania, o których warto pamiętać jeszcze przed złożeniem wniosku.
Po pierwsze, badanie prawdopodobieństwa unieważnienia prawa wyłącznego. Oceniając, czy roszczenie zostało uprawdopodobnione, sąd bierze obecnie pod uwagę prawdopodobieństwo unieważnienia prawa, na które powołuje się uprawniony (art. 730¹ § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego). Uprawniony powinien przy tym poinformować sąd o toczących się postępowaniach o unieważnienie lub stwierdzenie wygaśnięcia tego prawa (art. 736 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego).
Po drugie, wysłuchanie drugiej strony. Co do zasady sąd udziela obecnie zabezpieczenia dopiero po wysłuchaniu obowiązanego, czyli podmiotu, przeciwko któremu kierowany jest wniosek. Od tej reguły przewidziano jednak wyjątki. Wysłuchanie nie jest wymagane, gdy konieczne jest natychmiastowe rozstrzygnięcie wniosku (art. 755 § 2² Kodeksu postępowania cywilnego). Element zaskoczenia, dawniej typowy dla tego rodzaju spraw, został tym samym wyraźnie ograniczony.
Po trzecie, sześciomiesięczny termin. Sąd oddali wniosek o zabezpieczenie, jeżeli zostanie on złożony po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o naruszeniu przysługującego mu prawa wyłącznego (art. 755 § 2³ Kodeksu postępowania cywilnego). Zwłoka w reakcji może zatem samodzielnie przesądzić o odmowie ochrony tymczasowej, nawet jeżeli samo roszczenie pozostaje zasadne.
W praktyce oznacza to, że decyzję o zabezpieczeniu roszczeń trzeba podjąć szybko, a sam wniosek przygotować starannie. Warto jednocześnie pamiętać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zabezpieczenia nie przesądza o wyniku procesu: odmowa jego udzielenia nie zamyka drogi do uzyskania korzystnego wyroku, a udzielenie zabezpieczenia nie gwarantuje jeszcze wygranej.
Niezależnie od zabezpieczenia samego roszczenia, przepisy przewidują także możliwość zabezpieczenia środka dowodowego przez sąd (art. 479⁹⁶ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego). Instrument ten pozwala utrwalić dowody naruszenia, zanim zostaną one usunięte lub zmienione przez naruszającego, co ma szczególne znaczenie w środowisku internetowym, gdzie sporne treści można łatwo zmodyfikować.
Podsumowanie
Naruszenia praw własności intelektualnej w Internecie mogą powodować istotne straty finansowe, osłabiać pozycję rynkową przedsiębiorcy oraz negatywnie wpływać na wizerunek jego marki. Dlatego kluczowe znaczenie ma szybkie wykrycie naruszenia i podjęcie odpowiednich działań prawnych.
Przedsiębiorcy mogą korzystać z ochrony przewidzianej w przepisach dotyczących znaków towarowych, prawa autorskiego oraz zwalczania nieuczciwej konkurencji, dochodząc zarówno zaniechania naruszeń, jak i naprawienia wyrządzonej szkody.
Nasza Kancelaria wspiera przedsiębiorców w ochronie własności intelektualnej – od analizy naruszeń i przygotowania wezwań, po reprezentację w sporach sądowych i postępowaniach przed organami własności intelektualnej. Dzięki doświadczeniu w pracy z przedsiębiorcami pomagamy nie tylko skutecznie chronić ich prawa, ale również minimalizować ryzyka związane z naruszeniami własności intelektualnej i wzmacniać bezpieczeństwo prowadzonej marki.
Anna Ochocka – radca prawny
0 Komentarzy