13 sierpnia 2026 r. Ministerstwo Finansów opublikowało nowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (nr UD447 w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów). Projekt po raz kolejny przewiduje zmianę zasad opodatkowania fundacji rodzinnych.
To drugie podejście do reformy. Ustawę uchwaloną przez Sejm 17 października 2025 r., zawetował Prezydent RP 27 listopada 2025 r. Więcej na ten temat pisaliśmy w artykule: Prezydent zawetował ustawę zmieniającą opodatkowanie fundacji rodzinnych
Jeśli nowy projekt zostanie przyjęty, planowane zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2027 r. Poniżej omawiamy najważniejsze propozycje – w tym rozwiązania, których nie przewidywał poprzedni projekt – oraz wyjaśniamy, jakie mogą mieć one znaczenie dla fundatorów i beneficjentów fundacji rodzinnych.
Skąd nowy projekt?
Po pierwsze, 22 maja 2026 r. upłynął już trzyletni okres, na naruszenie którego powoływał się Prezydent w uzasadnieniu weta przy poprzednim projekcie zmian. Zgodnie z art. 143 ustawy o fundacji rodzinnej Ministerstwo Finansów przeprowadziło przegląd funkcjonowania tej instytucji.
Jak wynika z opublikowanych danych w 2025 r. deklarację CIT-8FR złożyło 3017 fundacji rodzinnych. Wykazały one łącznie 25,3 mld zł przychodów zwolnionych, 15,3 mld zł dochodów zwolnionych z podatku, przy podatku należnym w wysokości 126,8 mln zł. Według szacunków Ministerstwa Finansów bieżące opodatkowanie wykazanych dochodów stawką 19% oznaczałoby ok. 2,9 mld zł wpływów do budżetu państwa. W tle pozostaje również aktywność Szefa KAS. Do końca 2025 r. wydał on 77 opinii o uzasadnionym przypuszczeniu unikania opodatkowania z udziałem fundacji rodzinnych, wobec ok. 230 postępowań klauzulowych łącznie od 2016 r.
Więcej na temat wyników przeglądu ustawy pisaliśmy w artykule: Przegląd ustawy o fundacji rodzinnej – korekta przepisów czy zmiana modelu tej instytucji? | Sobczyńscy i Partnerzy | FSG Prawo
Nowy projekt jest więc odpowiedzią zarówno na formalną przesłankę weta – upływ trzyletniego okresu, przeprowadzony przegląd, działanie wyłącznie na przyszłość – jak i na dane wskazujące na skalę wykorzystania fundacji rodzinnej do optymalizacji podatkowej.
Najważniejsze zmiany zaostrzające
Projekt ustawy, która ma wejść w życie od dnia 1 stycznia 2027 roku, obejmuje przede wszystkim zaostrzenie dotychczasowych reguł opodatkowania fundacji rodzinnych, a mianowicie:
- Zmiana stawki podatku od świadczeń fundacji rodzinnych (nowa zmiana)
Najdalej idąca zmiana dotyczy art. 24q ust. 1 ustawy o CIT i zakłada podwyższenie dotychczasowej stawki podatku z 15% do 19%. Stawka ta obejmuje świadczenia wypłacane na rzecz beneficjentów, mienie wydawane w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oraz tzw. ukryte zyski. Po stronie samych beneficjentów zasady opodatkowania PIT pozostają bez zmian, tj. zwolnienie dla tzw. grupy zerowej, 10% stawki dla dalszej rodziny oraz 15% procent dla pozostałych osób.
Efektywna stawka podatkowa dla poszczególnych grup wyniesie zatem odpowiednio:
- dla grupy zerowej: 19%
- dla drugiej grupy: 29%
- dla osób niespokrewnionych: 30%
Co istotne, projekt nie przewiduje przepisu przejściowego chroniącego zyski wypracowane przed 2027 r. Nowa stawka opodatkowania ma objąć każdą wypłatę dokonaną od 1 stycznia 2027 roku, niezależnie od tego, kiedy fundacja rodzinna wypracowała dystrybuowany zysk.
- 36-miesięczny „lock-up” przy zbyciu wniesionego mienia
Zgodnie z projektem ze zwolnienia CIT mają zostać wyłączone przychody ze zbycia mienia wniesionego do fundacji rodzinnej, przekazanego jej nieodpłatnie albo nabytego od podmiotu powiązanego (próg powiązania wynoszącym 5%), jeżeli zbycie nastąpi przed upływem 36 miesięcy liczonych od końca roku kalendarzowego wniesienia, przekazania lub nabycia.
W tym zakresie istotny jest przepis przejściowy. Lock-up obejmie wyłącznie mienie wniesione, przekazane lub nabyte po 31 grudnia 2026 r. Majątek znajdujący się już w fundacjach oraz wniesiony do końca 2026 r. pozostanie poza tym reżimem. Konstrukcja mechanizmu lock-up powoduje, że rzeczywisty okres karencji, w zależności od miesiąca wniesienia mienia, może wynosić od 37 do 48 miesięcy.
- Najem – zwolnienie z opodatkowania tylko dla najmu mieszkaniowego
Ze zwolnienia wyłączony zostaje najem lokali i budynków mieszkalnych, chyba że będą one wynajmowane bezpośrednio przez fundację rodzinną wyłącznie na cele mieszkaniowe. Ciężar udowodnienia tego faktu będzie spoczywał na fundacji. Wyłączenie obejmuje również obiekty przeznaczone do całodobowego zakwaterowania. W konsekwencji model działania z udziałem pośrednika, np. wynajem nieruchomości operatorowi, który następnie podnajmuje ją innym osobom, nie będzie już traktowany jako najem „bezpośredni” i utraci zwolnienie.
- Koniec wykorzystania struktur transparentnych
Projekt powtarza poprzednie propozycje zmian i zakłada wyłączenie ze zwolnienia przychody z udziału w spółkach uzyskiwanych za pośrednictwem spółek lub funduszy transparentnych podatkowo (np. zagraniczne LLC czy SCSp), za pomocą których fundacja mogłaby prowadzić działalność wykraczającą poza katalog jej dozwolonej działalności.
- Reżim CFC i exit tax
Analogicznie jak w poprzedniej, zawetowanej ustawie, fundacja rodzinna przestanie korzystać ze zwolnienie podmiotowego w zakresie podatku od dochodów zagranicznej jednostki kontrolowanej (art. 24a ustawy o CIT) oraz podatku od dochodów z niezrealizowanych zysków (art. 24f ustawy o CIT).
- Poszerzenie katalogu ukrytych zysków
Obowiązujące przepisy dotyczące uznawania pożyczek za ukryte zyski obejmą – obok pożyczek udzielanych beneficjentom – również pożyczki udzielane fundatorom i podmiotom powiązanym. Nowy punkt w art. 24q ust. 1a ustawy o CIT obejmie również wartość należności umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne wobec fundatora, beneficjenta lub podmiotu powiązanego.
- Kryptoaktywa (nowa zmiana)
Projekt przewiduje objęcie dochodów ze zbycia walut wirtualnych przez fundację rodzinną sankcyjną stawką 25%, właściwą dla działalności wykraczającej poza dozwolony katalog działalności gospodarczej fundacji.
Zmiany na korzyść podatników
Należy wskazać, że nowy projekt ustawy zawiera również propozycje, które można oceniać pozytywnie.
- Zstępni rodzeństwa fundatora (nowa zmiana)
Dotychczas świadczenia wypłacane przez fundację rodzinną zstępnym rodzeństwa fundatora były objęte 10% PIT. Projekt zakłada ich pełne zwolnienie z PIT proporcjonalnie do udziału danego fundatora. Zmiana ma ułatwiać zakładanie wspólnych fundacji przez rodzeństwo, która np. odziedziczyło wspólny majątek po rodzicach czy wspólnie zbudowało rodzinny biznes.
- Okno czasowe na zwrot nieruchomości mieszkalnych fundatorowi (nowa zmiana)
Do dnia 31 grudnia 2027 roku fundacja rodzinna będzie mogła zwrócić fundatorowi nieruchomości mieszkalne oraz obiekty zakwaterowania wniesione lub przekazane jej nieodpłatnie przed 1 stycznia 2027 r. Zwrot nie będzie podlegał podatkowi od świadczeń, zostanie objęty zwolnieniem z podatku od spadków i darowizn – w przypadku darowizny – oraz nie spowoduje powstania przychodu w PIT w przypadku zastosowania innej formie zwrotu. Okres posiadania nieruchomości przez fundację rodzinną zaliczy się fundatorowi do pięcioletniego okresu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT (zwolnienie z PIT w ramach zbycia nieruchomości).
Aby skorzystać z powyższego rozwiązania, zwrot musi jednak być przeprowadzony bezpośrednio na rzecz fundatora i obejmować wyłącznie nieruchomości należące do kategorii objętych nowymi wyłączeniami. Dodatkowo zwracana nieruchomość musi być nieruchomością wcześniej wniesioną lub przekazaną fundacji przez fundatora, na rzecz, którego następuje zwrot.
Nasza ocena
W porównaniu z zawetowaną ustawą nowy projekt jest skonstruowany ostrożniej. Kluczowe znaczenie ma fakt, że 36-miesięczny okres lock-up będzie działał wyłącznie na przyszłość i nie obejmuje mienia wniesionego do końca 2026 r.
Zwracamy jednak uwagę, że tej samej logiki nie zastosowano wobec podwyżki stawki podatku z 15% do 19%. Nowa stawka opodatkowania obejmie również wypłaty zysków wypracowanych przez fundację w latach, w których obowiązywała jeszcze stawka 15%. Brak analogicznego przepisu przejściowego dla zysków zatrzymanych sprzed 2027 r. jest w naszej ocenie najsłabszym punktem konstrukcyjnym projektu i może, podobnie jak poprzednia nowelizacja, budzić wątpliwości z perspektywy ochrony praw nabytych.
Warto też zwrócić uwagę na brak jakichkolwiek wyjątków od 36-miesięcznej karencji w przypadku zbycia mienia z przyczyn, na które fundacja nie ma wpływu, takich jak. przymusowy wykup akcji, wywłaszczenie, konieczność zapłaty zachowku. Ponadto sposób obliczania tego terminu od końca roku kalendarzowego, sprawia, ze faktyczny okres karencji może w niektórych przypadkach wynosić nawet 48 miesięcy.
Co powinni rozważyć fundatorzy jeszcze w 2026 roku?
Zakładając dalsze procedowanie proponowanych zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnych, fundatorzy oraz zarządzający fundacjami rodzinnymi powinni rozważyć następujące działania:
- Wniesienie mienia do fundacji do końca 2026 r.
Składniki mienia wniesione lub przekazane fundacji nieodpłatnie lub nabyte przez nią od podmiotu powiązanego do końca 2026 r. pozostaną poza 36-miesięcznym lock-up. Warto jednak pamiętać, że wniesienie majątku pod z góry zaplanowaną, szybką sprzedaż może zostać zakwestionowane na podstawie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, niezależnie od nowych przepisów.
- Terminy wypłat świadczeń
Świadczenia wypłacone do dnia 31 grudnia 2026 r. zostaną opodatkowane jeszcze według stawki 15%. Decyzję o ewentualnym przyspieszeniu planowanych wypłat warto jednak podjąć po zakończeniu konsultacji publicznych projektu.
- Audyt pożyczek
Warto zweryfikować harmonogramy spłat pożyczek udzielonych fundatorowi, beneficjentom i podmiotom powiązanym pod kątem nowego, szerszego katalogu ukrytych zysków.
- Przegląd nieruchomości
Warto przeanalizować nieruchomości wynajmowane w modelu operatorskim lub w ramach najmu krótkoterminowego, pod kątem utraty zwolnienia oraz ewentualnego skorzystania z możliwości ich zwrotu do końca 2027 r.
- Struktury zagraniczne i transparentne
Udziały w zagranicznych spółkach osobowych czy LLC wymagają przeglądu pod kątem nowych regulacji, w tym dotyczących CFC i exit tax.
Co dalej z projektem?
Projekt znajduje się obecnie na etapie poprzedzającym konsultacje publiczne. Jego przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na III kwartał 2026 r., a wejście w życie na 1 stycznia 2027 r. Ostateczny kształt przepisów może się jeszcze zmienić, w szczególności w zakresie stawki podatku od świadczeń oraz wyjątków od 36-miesięcznego okresu lock-up. Będziemy na bieżąco monitorować dalsze prace legislacyjne i informować Państwa o istotnych zmianach.
Projekt jest już przedmiotem uzgodnień międzyresortowych. Swoje stanowisko przedstawił Minister Sprawiedliwości, który w piśmie z 2 września 2026 r. nie zgłosił zasadniczych zastrzeżeń, wskazał jednak na niekonsekwencję jego uzasadnienia.
Projektodawca za jeden z przejawów nadużycia prawa uznaje koncentrację w fundacji rodzinnej aktywów generujących dochody pasywne, takich jak udziały w spółkach, nieruchomości na wynajem, instrumenty finansowe, przy jednoczesnym ograniczeniu bieżącej dystrybucji środków do beneficjentów. Tymczasem, jak podkreśla Minister Sprawiedliwości, „gromadzenie mienia” jest jednym z trzech ustawowych, niezależnych od siebie celów fundacji rodzinnej (art. 2 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej). Rynkowa zamiana składników majątku sama w sobie nie uszczupla zgromadzonego mienia i nie powinna być automatycznie traktowana jako nadużycie preferencji podatkowej.
Jeżeli planujesz założenie fundacji rodzinnej lub wniesienie do niej majątku albo chcesz sprawdzić, jak nowe przepisy wpłyną na już działającą fundację, skontaktuj się z nami. Pomożemy przeanalizować Twoją sytuację i zaplanować odpowiednie działania jeszcze przed wejściem w życie nowych przepisów.
Więcej praktycznych informacji na temat fundacji rodzinnej znajdziesz także w innych wpisach na naszym blogu:
Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej: co wolno, a czego unikać?
Tristan Grądzki – aplikant radcowski
Orest Ochocki – partner/radca prawny
0 Komentarzy