Mechanizm CBAM w praktyce

Czym jest CBAM?

CBAM, czyli mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ jest instrumentem nakładającym koszty związane z emisją dwutlenku węgla na wybrane towary importowane na terytorium Unii Europejskiej.

Ma on zapobiegać „ucieczce emisji”, czyli ograniczać przenoszenie produkcji do państwa, w których normy ochrony środowiska są mniej restrykcyjne. Uzupełnia przy tym  unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO₂ w ramach EU ETS. Mechanizm ten ma wspierać rozwój technologii niskoemisyjnych, kluczowych zarówno dla polskiego przemysłu, jak
i przemysłu całej Unii Europejskiej. Jego istotnym celem jest również zapewnienie, aby unijni przedsiębiorcy nie musieli konkurować z tańszym importem towarów z państw trzecich, które stosują niższe standardy klimatyczne i nie ponoszą porównywalnych kosztów emisji CO₂.

CBAM został wprowadzony na mocy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r., ustanawiającego mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (Dz. Urz. UE L 130 z 16.05.2023) (dalej: „rozporządzenie CBAM”).

Przepisy te zostały następnie zmienione Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2083 z dnia 8 października 2025 r. w zakresie uproszczenia i wzmocnienia mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (Dz.U. L, 2025/2083, 17.10.2025) (dalej: rozporządzenie 2025/2083).

W polskim porządku prawnym stosowanie powyższych regulacji zapewnia ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 13 stycznia 2026 r.

Jakie towary objęte są mechanizmem CBAM?

Towary objęte mechanizmem CBAM zostały wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia CBAM i są identyfikowane za pomocą kodów Nomenklatury Scalonej. Należą do nich wybrane towary z sektora cementu, żeliwa i stali, aluminium oraz nawozów. Mechanizm obejmuje również energię elektryczną oraz wodór.

CBAM stosuje się do towarów pochodzących spoza terytorium UE, z wyjątkiem terytoriów państw trzecich, które są wymienione w załączniku nr 3 do rozporządzenia CBAM, tj. Islandii, Liechtensteinu, Norwegii oraz Szwajcarii i następujących terytoriów Büsingen, Helgoland, Livigno, Ceuta oraz Melilla.

Obowiązki podmiotów importujących towary objęte mechanizmem CBAM

Do 31 grudnia 2025 r. podmioty importujące towary objęte mechanizmem CBAM były zobowiązane jedynie do składania kwartalnych sprawozdań, w których należało wskazać m.in. ilość importowanych towarów wyrażoną w tonach lub w przypadku energii elektrycznej w megawatogodzinach, rodzaj towaru określonego za pomocą kodów CN oraz kraj pochodzenia importowanych towarów. Był to tzw. okres przejściowy. Ostatnie sprawozdania za okres przejściowy powinny były zostać złożone do końca stycznia 2026 r.

Od 1 stycznia 2026 r. import towarów objętych mechanizmem CBAM jest możliwy wyłącznie przez podmioty posiadające status „upoważnionego zgłaszającego CBAM”. Status ten można uzyskać poprzez złożenie wniosku w rejestrze CBAM, do którego dostęp jest możliwy za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC).

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 2 stycznia 2026 r.
w sprawie wyznaczenia dyrektora izby administracji skarbowej właściwego w sprawach przyznania, odmowy przyznania oraz cofnięcia statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM, organem właściwym w tych sprawach jest Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Organ ma 120 dni na rozpatrzenie wniosku o przyznanie statusu.

Zgodnie z art. 17 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 (rozporządzenie CBAM), status upoważnionego zgłaszającego może zostać przyznany, jeżeli:

1. wnioskodawca nie dopuścił się poważnego naruszenia ani powtarzających się naruszeń przepisów prawa celnego, podatkowego, przepisów dotyczących nadużyć na rynku, przepisów rozporządzenia CBAM ani aktów delegowanych i wykonawczych przyjętych na jego podstawie, a w szczególności nie został skazany za poważne przestępstwa związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w okresie pięciu lat poprzedzających rok złożenia wniosku;
2. wnioskodawca wykazuje zdolność finansową i operacyjną do wykonywania obowiązków wynikających z rozporządzenia CBAM. Zgodnie z art. 5 ust. 5 lit. f rozporządzenia CBAM weryfikacja tej przesłanki może obejmować analizę takich dokumentów jak rachunek zysków i strat oraz bilans za maksymalnie trzy ostatnie zamknięte lata budżetowe;
3. wnioskodawca posiada siedzibę w państwie członkowskim, w którym składa wniosek;
4. wnioskodawcy nadano numer EORI zgodnie z art. 9 Unijnego Kodeksu Celnego.

Kolejnym obowiązkiem będzie składanie rocznej deklaracji CBAM. Począwszy od 2027 r., do dnia 30 września każdego roku, każdy upoważniony zgłaszający CBAM będzie zobowiązany do przedłożenia za pośrednictwem rejestru CBAM deklaracji CBAM za poprzedni rok kalendarzowy. Zgodnie z art. 6 ust. 2 rozporządzenia CBAM, deklaracja powinna zawierać:

1. całkowitą ilość poszczególnych rodzajów towarów przywiezionych w poprzednim roku kalendarzowym, wyrażoną w megawatogodzinach w przypadku energii elektrycznej
   i w tonach w przypadku innych towarów;
2. całkowity poziom emisji wbudowanych związanych z towarami wyrażony w tonach emisji ekwiwalentu dwutlenku węgla na megawatogodzinę energii elektrycznej lub – w przypadku innych towarów – w tonach emisji ekwiwalentu dwutlenku węgla na tonę każdego rodzaju towarów, obliczoną zgodnie z art. 7 rozporządzenia CBAM;
3. całkowitą liczbę certyfikatów CBAM, które mają zostać przekazane do umorzenia, odpowiadającą całkowitej wielkości emisji wbudowanych po dokonaniu redukcji z tytułu opłaty emisyjnej uiszczonej w państwie pochodzenia oraz dostosowania niezbędnego do odzwierciedlenia zakresu, w jakim uprawnienia w ramach EU ETS są przydzielane bezpłatnie;
4. kopie sprawozdań z weryfikacji wydanych przez akredytowanego weryfikatora.

Artykuły 20–22 rozporządzenia CBAM określają obowiązek zakupu i umarzania certyfikatów CBAM. Rozporządzenie 2025/2083 wprowadza zwolnienie de minimis, zgodnie z którym podmiot importujący mniej niż 50 ton towarów objętych CBAM rocznie, nie jest zobowiązany do nabywania certyfikatów. Zwolnienie to nie ma jednak zastosowania do importu energii elektrycznej i wodoru.

Od 1 lutego 2027 r. w Unii Europejskiej rozpocznie się sprzedaż certyfikatów CBAM. Oznacza to, że w I kwartale 2027 r. podmioty będą musiały nabyć certyfikaty odpowiadające emisjom za cały 2026 r., a jednocześnie dokonywać bieżących zakupów za rok 2027, co będzie stanowić istotne obciążenie finansowe.

Upoważnieni zgłaszający CBAM będą zobowiązani do utrzymywania liczby certyfikatów odpowiadającej co najmniej 50% emisji wbudowanych związanych z przywozem towarów od początku roku, z uwzględnieniem zakresu bezpłatnych przydziałów w ramach EU ETS.

Przy składaniu deklaracji CBAM, do dnia 30 września każdego roku, upoważnieni zgłaszający CBAM powinni przekazać do umorzenia odpowiednią liczbę certyfikatów.

Ponadto 1 listopada każdego roku Komisja Europejska anuluje, bez prawa do rekompensaty,  certyfikaty CBAM zakupione w roku poprzedzającym poprzedni rok kalendarzowy, które pozostają na rachunku upoważnionego zgłaszającego CBAM w rejestrze CBAM.

Za jakie naruszenia grożą sankcje?

Kara może zostać nałożona w szczególności za:

1. nieprawidłowości w raportowaniu, w tym niezłożenie deklaracji CBAM lub podanie w niej danych nieprawdziwych, niepełnych bądź nierzetelnych,
2. nieprzekazanie w wymaganym terminie odpowiedniej liczby certyfikatów CBAM do umorzenia,
3. obchodzenie przepisów, np. poprzez sztuczne dzielenie dostaw w celu uniknięcia przekroczenia progu 50 ton netto towarów objętych mechanizmem CBAM,
4. brak współpracy z właściwymi organami, w szczególności w toku czynności kontrolnych lub wyjaśniających.

Za powyższe naruszenia może zostać nałożona kara pieniężna. Dodatkową sankcją może być cofnięcie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM, co będzie skutkowało utratą możliwości legalnego importowania towarów objętych mechanizmem CBAM.

Przyszłość CBAM

W przyszłości mechanizm CBAM ma obejmować kolejne kategorie towarów, odpowiadające działaniom objętym systemem EU ETS. Zmiana zaplanowana przez Komisję Europejską na 1 stycznia 2028 r. znacząco poszerzy katalog towarów podlegających mechanizmowi CBAM m.in. o żeliwo, stal oraz złożone produkty metalowe, tj. pojazdy silnikowe, maszyny czy części samochodowe.

Źródła:

1. Ocena Skutków Regulacji do projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw (wpis do Wykazu Prac Legislacyjnych i Programowych Rady Ministrów pod nr UC38),
2. Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw do projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji oraz niektórych innych ustaw,
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2,
4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2083 z dnia 8 października 2025 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2023/956 w odniesieniu do uproszczenia i wzmocnienia mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2,
5. https://www.gov.pl/web/klimat/ustawa-wprowadzajac-cbam-wejdzie-w-zycie

Autorzy:

Dominika Woszczyk – adwokat

Marek Orłowski – radca prawny